1. VOORMALIGE
GEREFORMEERDE SCHOOL AAN DE TRAMSTRAAT TE KOUDEKERKE
Tot 1891 kende
Koudekerke één lagere school, dit was de school voor openbaar
onderwijs. In 1891 werd echter de 'Vereeniging tot instandhouding van
een Christelijke School op Gereformeerden grondslag' opgericht en werd hiertoe
in 1892 een eerste
gereformeerde lagere school op het dorp geopend. Dat was een prima school,
maar deze zorgde ook voor een eerste afname van het aantal leerlingen op
de openbare school. Dit aantal daalde verder, nadat in 1909 voor het gereformeerde
onderwijs een groter schoolgebouw werd gebouwd en kort hiervoor ook al een
Hervormde en een gereformeerde school op 't Zand waren opgericht. In 1924
volgde nog een derde lagere school binnen de kom Koudekerke. Dit was de
hervormde christelijke school.
In totaal waren er toen dus vijf lagere scholen en een bewaarschool
binnen de gemeente Koudekerke wat tot een 'heuse strijd' om leerlingen leidde.
Reeds op 28 augustus 1906 werd op 't Zand een vergadering gehouden waarin
de oprichting van een christelijke lagere school werd voorgesteld. Door
de vereniging voor gereformeerd schoolonderwijs werd kordaat gehandeld:
In hetzelfde jaar nog, werd op 't Zand, nabij de Breeweg, een stuk grond
aangekocht om daarop een nieuwe christelijke school op gereformeerde grondslag
te bouwen. Deze school werd op 2 mei 1907 geopend. De heer W.B. Kroezer
werd als hoofd van de gereformeerde school benoemd per 1 mei 1907. Zijn
school telde zo'n 50 leerlingen.
In dezelfde periode werd
ook een hervormde lagere school met onderwijzerswoning op 't Zand opgericht.
Deze was gelegen aan de Koudekerkse- weg op het adres D77 tegenover het
café 'Pas
Buiten'. De hervormde school werd op 1 mei 1907 geopend en telde zo'n
70 leerlingen. De school was via een pad aan de rechterzijde van de onderwijzers-
woning te bereiken. Deze werd bewoond door het hoofd van de school, de heer
C. de Dreu en zijn vrouw.(1) De onderwijzerswoning op huidig nr. 78 en het schoolgebouw op nr.
76 bestaan nog steeds zij het dat de school niet meer voor onderwijs in
gebruik is (garage).
2. HERVORMDE SCHOOL
AAN DE KOUDEKERKSEWEG OP 'T ZAND CA 1921 (W002)
Zoals
eerder al aangestipt is, werd er in 1909 ook een nieuw schoolgebouw in Koudekerke
gebouwd voor de 'Vereeniging van bijzonder lager onderwijs op Gereformeerde
grondslag'. In eerste instantie was geprobeerd om tot de verbouwing van
de bestaande gereformeerde school over te gaan, echter was dit vanwege de
eisen die de Wet inmiddels aan schoolgebouwen stelde, niet haalbaar. Daardoor
werd besloten om door architect P.S. Dijkstra een nieuwe school met vier
lokalen te laten bouwen. Helaas zijn er weinig foto's waarop de school staat
afgebeeld. Hieronder staat er een weergegeven waarop links een glimp van
het gebouw valt op te vangen.
Het gebouw werd door de heren
J. de Kroo en J. Huysman gebouwd voor de som van f. 8231,- aan wat destijds
het "Sietersillepadje" was, nu ligt
hier de Cithershillsingel.
Op 4 januari 1910 werd het gebouw op plechtige wijze geopend. In dat jaar
telde de school al 116 leerlingen. De heer G. ten Brink was de eerste hoofdonderwijzer.
Het oude schoolgebouw bleef bestaan en deed tot 1961 dienst als verenigings-
gebouw waarna beide gebouwen werden gesloopt ten behoeve van een
nieuwe christelijke school die hier tot stand kwam.
3. VOORMALIGE GEREFORMEERDE
SCHOOL AAN DE CITHERSHILLSINGEL (148)
Anderhalf jaar
na de bouw van de nieuwe gereformeerde school werd door Burgemeesters en
Wethouders van Koudekerke op 28 augustus 1911 de bouw van een onderwijzerswoning
aanbesteed. De kosten waren geraamd op f. 5615,-. Het werk werd voor f.
5400,- gegund aan de laagste inschrijver, de heer H. H. Romeijn te Middelburg.
Nadat reeds in 1907 de hervormde school op
't Zand was opgericht bleek in 1922 ook in de kern Koudekerke voldoende
draagvlak voor de vorming van een eigen hervormde school. In eerste instantie
werd door de gemeenteraad van Koudekerke een gedeelte van de bestaande openbare
school aangewezen als vestigingsplaats. Dit werd echter door Gedeputeerde
Staten van Zeeland verboden nadat een comité, dat zich op Koudekerke
had gevormd tegen den bouw van een nieuwe hervormde school, met succes bezwaar
tegen dit besluit had gemaakt.(2)
De plannen werden hierdoor aangepast en het 'Bestuur der Hervormde Schoolvereeniging'
te Koudekerke besloot daarop een geheel eigen nieuwe school te bouwen aan
het Lange Weegje. Architect van deze school was A.M. Baljeu (Vlissingschestraat
te Middelburg). Op 1 september 1923 werd de bouw van deze school aanbesteed.
Hierna werd door het bestuur de bouw van de school op het dorp opgedragen
aan de heren A.J. Stoppels en J.W. Christiaanse voor f 19.934,- en voor
het schilderwerk aan Capon en Clement voor f. 694,-. Bijzonder bij deze
aanbesteding was het feit dat genoemde inschrijvers niet de laagste prijs
hadden ingediend maar het werk wel gegund kregen. Dit was erg ongebruikelijk
en stuitte destijds op hevige weerstand bij de Nederlandse Aannemersbond.
De heer A. Smit werd het eerste hoofd van deze school die in 1924 haar deuren
opende.(3)
4. FOTO NA DE BOUW VAN
DE HERVORMDE SCHOOL IN 1924
5. FOTO VAN 1930 NA DE EERSTE VERBOUWING
Na de stichting
van de hervormde school brak op Koudekerke een heuse schoolstrijd om leerlingen
uit. De gedrevenheid van de voorstanders van de hervormde school te Koudekerke
openbaarde zich door zelfs huisbezoeken af te leggen bij ouders van wie
de kinderen de openbare school bezochten. Zij werden vervolgens gewezen
op de doopbeloften en op het lid zijn van de hervormde kerk. Als dit de
ouders niet overtuigde hun kinderen vervolgens naar de hervormde school
te sturen werden ze wijsgemaakt dat met de aanstaande pensionering van de
hoofdonderwijzer, de heer Meijler, van de Openbare basisschool, ook het
bestaan van die school zou ophouden en dat de ouders daarna hun kinderen
buiten het dorp naar school zouden moeten laten gaan. Hiervan was uiteraard
geen sprake en dit werd vervolgens in de Middelburgsche Courant van 30 april
1924 ontkracht door een ingezonden bericht van een anonieme afzender die
waarschijnlijk aanhanger van het Openbare onderwijs was.
De daling van het aantal leerlingen op de openbare school zette zich hierna
echter toch voort ten gunste van de hervormde school. Hierdoor werd in 1930
bij de gemeenteraad een verzoek ingediend voor subsidie voor een verbouwing
en uitbreiding van de Hervormde school op het dorp. Op 29 oktober 1930 werd
deze verbouwing openbaar aanbesteed door Bouwkundige D. Groenenberg te Koudekerke.
De laagste inschrijver was J. Geldof te Koudekerke voor f 7.359,- zonder
schilderwerk en f 7.734,- met schilderwerk. Dit maal werd het werk, dat
geraamd was op f 9.418,-, ook aan de laagste inschrijver gegund. In het
tweede deel van de twintigste eeuw werd de hervormde school voor een laatste
maal uitgebreid, meer hierover leest u bij de beschrijving van het hervormde
onderwijs in de periode 1944-heden.(4)
Door de de wet tot verlaging van de openbare uitgaven voor het onderwijs,
moest de tweede leerkracht van de openbare school in 1936 eervol ontslag
worden verleend omdat in dat jaar het vereiste minimale aantal van 41 leerlingen
niet werd gehaald. Er waren in 1935 slechts 37 leerlingen. Maar omdat werd
verwacht dat het volgende jaar weer wel weer meer dan 41 leerlingen onderwijs
zouden volgen werd een constructie bedacht om lerares mej. W.J. van Kesselen,
tijdens de periode dat zij recht had op wachtgeld, door te laten werken.
Met instemming van de inspecteur van het lager onderwijs en het departement
Onderwijs Kunsten en Wetenschappen, dat belast was met de eventuele herplaatsing
van docenten als zij ergens overtallig waren, werd de situatie met twee
onderwijzers voortgezet tot mei 1936.
Toen bleek dat het benodigde aantal van
gemiddeld 41 leerlingen net niet werd gehaald vond de gemeente het risico
te groot worden om deze situatie te continueren. Mocht per 16 december van
dat jaar blijken dat het vereiste aantal leerlingen wederom niet werd gehaald,
dan waren de salariskosten voor rekening van de gemeente. Er werd besloten
tot een tijdelijke noodoplossing door mej. van Kesselen als 'kwekeling'
en handwerk- onderwijzeres aan te stellen. Tenslotte werd zij op 22 december
1936 alsnog tot onderwijzeres aangesteld nadat bleek dat het leerlingaantal
weer voldoende was toegenomen.(5)
6. DE OPENBARE SCHOOL AAN DE VROEGERE
NOORDSTRAAT (773)
Het schooljaar
hierna in 1937 was het leerlingenaantal van de openbare school weer iets
gestegen tot 43 à 44 leerlingen, echter werd toen de ondergrens,
voor instandhouding van een school vanuit de overheid, op 50 leerlingen
gesteld. Door de gemeenteraad werd toen toch het openblijven van de openbare
lagere school aan de Noordstraat (de huidige Badhuisstraat) gevorderd, waardoor
het voortbestaan van de school gegarandeerd werd. De school bleef uiteindelijk
tot 1940 in gebruik.
In 1939 werden
door aannemer J. Christiaansen uit Koudekerke twee lokalen voor de openbare
lagere school aan de Biggekerksestraat gebouwd omdat de oude school aan
geen enkele voorwaarde meer voldeed. Hiervoor werd door de gemeente een
geldlening van 14.000 aangegaan.
Door het uitbreken van de oorlog op 10 mei 1940 ontvluchtten vele inwoners
van Vlissingen de stad en werd de school gebruikt als kantoor van de sociale
dienst van Vlissingen. Zo'n tien a twaalfduizend Vlissingers kregen hier
hun distributie- kaarten. Het gebouw moest hierna eerst weer opgeknapt worden.
Op 1 juni 1940 werd de school daardoor pas voor het eerst in gebruik genomen.
7. VOORGEVEL OPENBARE
SCHOOL DE SPRONG TE KOUDEKERKE
Kort na de ingebruikname werd de school
echter alweer gevorderd door de Organisatie Todt die zich bezig hield met
de bunkerbouw. In 1944 werden er een razzia gehouden om nooddijken aan te
leggen tegen het wassende water van de inundatie. De 'arbeiders' werden
ondergebracht in het schoolgebouw. Na het herstel van de waterschade werd
de school pas op 1 juni 1946 echt in gebruik genomen. In 1986 werd kleuterschool
'De Wip' samengevoegd met 'De Sprong'. Er werden toen nog extra lokalen
en een gymzaal gebouwd. Tot de sloop in 2005 telde 'De Sprong' een buitenhuis
en zeven lokalen. In 2006 is een nieuwe
school gebouwd.
redactionele mededeling:
Enkele delen van het hoofdstuk 1900-1940 worden in 2012 herzien. Hier ziet u een voorlopige
weergave van de nu bekende informatie over deze periode. Voor zover mogelijk is de getoonde
informatie gecheckt op juistheid, later worden de onderdelen beter/logisch geordend. Uiteraard
staat het u vrij om op de behandelde onderwerpen te reageren of aanvullende informatie aan
te dragen. U kunt contact opnemen via het contactformulier op de website
(zie grijze menubalk bovenaan).
bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: beeldbank ZB 9974
afb. 2: Bob van de Weel
afb. 3-4: archief Jan Roose
afb. 5: beeldbank ZB 9976
afb. 6-7: archief Jan Roose
afb. 8: Roel Gabriëlse
geraadpleegde bronnen:
- archief Jan Roose
- Bob van der Weel
- Ria Roose
- Roel Gabriëlse
- Roza de Nooijer
- Hendrikse, H. en Roose, J., Koudekerke in oude ansichten, Zaltbommel, 1975
- Zeeuwse Bibliotheek (ZB)
- www.krantenbankzeeland.nl
