1. LAMMERENBURG OP DE
GRAVURE UIT SPECULUM ZELANDIAE, CIRCA 1650
2. PORTRET
VAN CORNELIS LAMPSINS
De Vlissingse
koopman en reder Cornelis Lampsins (1610-1664) kwam uit een welvarende familie
uit Oostende (België), waar zij handelsbelangen had. De familie verruilde
Oostende aan het einde van de zestiende eeuw voor Vlissingen vanwege de
onrust in Vlaanderen. De Lampsins verdienden vervolgens zeer goed met de
handel op West-Indië en het Caribisch gebied (o.a. Tobago). Naast de
koophandel vergaarden zij hun kapitaal ook met de kaapvaart en de slavenhandel.
Vanaf 1631 was Cornelis Lampsins afwisselend raad en schepen van Vlissingen
en was hij sinds 1633 bewindhebber van de West Indische Companie (WIC).
Van 1650 tot 1653 was hij Burgemeester van Vlissingen en in 1654 werd hij
gecommiteerde ter Staten-Generaal. In 1633 liet hij, de inmiddels verdwenen
buitenplaats Lammerenburg aanleggen, aan de Koudekerkse zandweg (nu de Gebrandystraat
16-116 te Vlissingen). Het hofje was één van de eersten in
z'n soort op Walcheren in een periode, waarin de aandacht voor het 'buiten'
wonen toe begon te nemen. Hoewel klein van omvang, was het toch een kostbaar
bezit, dat als zomerverblijf dienst deed. Lampsins zag in, dat hij met de
aanleg van buitenplaatsen zijn macht en rijkdom kon etaleren. Lammerenburg
maakte namelijk deel uit van een serie nieuwbouwprojecten die Lampsins rond
Vlissingen liet aanleggen. Net als Lammerenburg verwijzen die hofjes bij
wijze van woordspeling naar zijn familienaam: Lammerenvliet, Lammerenweyde
(en Baskenburg).
De trotse Lamsins liet zijn buitenplaats
in Koudekerke door Willem Schellinckx vastleggen op een schilderij, waarop
hijzelf in zijn eigen rijtuig is afgebeeld voor zijn buitenplaats. Hieruit
valt op te maken, hoe de buitenplaats er toen moet hebben uitgezien. Het
hof Lammerenburg bestond uit een ondiep huis met trapgevels en een torentje.
Een zware stenen poort sloot het voorplein af waaraan een boerderij met
kleine toren stond. Achter het huis lag een siertuin en rondom het huis
diverse boomgaarden. Voor de stenen poort lag een dreef, met aan de weg
een houten hek. Het huis kreeg later een trapgeveltje boven de ingang. Die
situatie, welke tot 1700 ongewijzigd bleef, is vastgelegd op een vergelijkbare
afbeelding, welke in de Speculum Zelandiae is opgenomen (zie afbeelding
1).
3. SCHILDERIJ LAMMERENBURG
DOOR WILLEM SCHELLINKX VOOR 1650
In Vlissingen liet Cornelis
Lampsins in 1641 aan de Nieuwendijk ook nog een imposant classicistisch
patriciërshuis mét uitkijktoren bouwen. Hiermee onderstreepte
hij nogmaals zijn moderne karakter omdat deze bouwstijl nog niet eerder
in Zeeland was toegepast. Op 2 september 1664 overleed Cornelis Lamsins.
Hij en zijn echtgenote Tanneken Geleyns Boer hadden twee zonen. De jongste
zoon Geleyn en zijn echtgenote Aletta Coymans bezaten de buitenplaats Bossenburg.
De oudste zoon, Johan Lampsins, erfde het buitenverblijf Lammerenburg, welke
hij met zijn vrouw Margaretha Veth bewoonde.
In 1693 vraagt Johan Lampsins toestemming om de weg voorlangs zijn buitenplaats
te verleggen, zodat hij zijn tuin verder kan uitbreiden en voorzien van
een barokke indeling. Blijkbaar werd deze toestemming verleend want later
blijkt op de kaart van Hattinga (omstreeks 1750), dat de nieuwe symmetrische
tuinaanleg is gerealiseerd en de weg voorlangs de buitenplaats is verlegd.
Verder werden de oude schuurtjes vervangen door stenen L-vormige gebouwen
en er verscheen een tweede stenen torentje op het voorplein. De stenen voorpoort,
welke door de uitbreidingen aan beide zijden werd ingeklemd door de bijgebouwen
blijkt aanvankelijk gespaard te zijn gebleven, en pas later te zijn afgebroken,
vermoedelijk voor 1750. De versierde zijmuren van de poort bleven tot de
sloop van de bijgebouwen bewaard. In de twee bijgebouwen bevond zich een
complete boerderij met stal, koetshuis, tuinmanswoning, schuur en twee bakketen.
In de tuin werden doolhoven, parterres en twee lange zichtvijvers aangelegd.
4. BUITENPLAATS
LAMMERENBURG DOOR A. HATTINGA IN 1750
Johan Lampsins
heeft van de realisatie niet lang kunnen genieten want in 1695 overleed
hij en in 1713 volgde zijn echtgenoot, waarna zijn zoon Cornelis eigenaar
van het buitenverblijf werd. Nadat Cornelis Lampsins in 1729 ongehuwd was
overleden, kwam de buitenplaats in handen van Aletta Lampsins, die gehuwd
was met predikant Herman Gideon Clement. Zij verkocht Lammerenburg met landerijen
in 1735 aan Johan Westerwijk. Johan Westerwijk was een rijk man, welke in
1727 was teruggekeerd uit Oost-Indië en ook een pand liet bouwen in
Vlissingen. Hij beroofde zichzelf van het leven op 11 juli 1735, niet lang
na de aankoop van buitenplaats Lammerenburg, waarna de buitenplaats vererfde
op zijn neef Andries Westerwijk Forsberg. Deze was burgemeester en raad
van Veere. Deze verkocht de hof en land voor £ 1991:2:0 op 6 oktober
1761 aan Johan Steengracht (1727-1785).(1)
Deze was advocaat-fiscaal bij de admiraliteit van Zeeland en in 1754 getrouwd
met de Zierikzeese burgemeestersdochter Jacoba Magdelena Ockersse waardoor
hij na de dood van zijn schoonvader de ambachtsheerlijkheden Oosterland,
Sir Jansland en Oosterstein op Duiveland erfde.
Johan Steengracht liet Lammerenburg kort na zijn aankoop verbouwen. Hiertoe
liet hij in 1765 in Middelburg een ontwerptekening maken voor zijn huis.
Een plattegrond van de voorzaal en wandaanzichten van de beoogde betimmeringen
zijn opgenomen in het boek van Martin van den Broeke uit 2001 waarin de
buitenplaats wordt beschreven (zie geraadpleegde bronnen). Waarschijnlijk
is ook het torentje in deze periode verhoogd. Naast het huis werd ook de
tuin tussen 1762 en 1772 verder uitgebreid en voorzien van enkele rococo-bosketten.
Hiervoor moesten mogelijk enkele oudere bospartijen wijken. Dit blijkt uit
enkele verkopen, welke werden aangekondigd in de Middelburgsche Courant.
Op woensdag 22 januari 1766 werd op
de buitenplaats een partij olmen- en essenbomen, kapsel en snoeisel verkocht.(2)
In 1768, 1770, 1773, 1774, 1776, 1779 en 1796 volgden nog meer verkopingen
van partijen olmen, essen, wilgen en kaphout.(3)
Vanuit de grote (voor)zaal kreeg men door de nieuwe tuinaanleg een doorzicht
in noordelijke richting, over een bloem- parterre en door een laan, die
zich aan de overzijde van de Zuurbeekseweg voort zette. Er werden drie nieuwe
vijvers gegraven en aan de overzijde van de Koudekerkse zandweg werd een
groot slingerbos aangelegd wat aansloot op buitenplaats Paauwenburg.
5.VOORZIJDE VAN LAMMERENBURG DOOR
JAN ARENDS IN 1772
De ontwerper van de tuin is onbekend
gebleven, al vertoont het ontwerp overeenkomsten met de tuin van Ter Hooge,
welke naar een ontwerp van Jean de Lage is aangelegd. De link met Ter Hooge
was in deze periode niet gek omdat dit eigendom was van de zwager van Johan
Steengracht.
Ter afsluiting van de transformatie van de tuin liet Johan Steengracht in
1772 een zestal gekleurde tekeningen maken door Jan Arends waarvan er hiernaast
een drietal wordt getoond.
6.ACHTERZIJDE VAN LAMMERENBURG DOOR
JAN ARENDS IN 1772
Op een van de tekeningen van Jan Arends
is een Chinees tuinhuisje te zien. Dit was een typisch product van een tijd
waarin tuinen in West-Europa werden verfraaid met dergelijke folly-achtige
bouwsels. Op Walcheren was het ondanks dat een zeldzaamheid.
In 1785 liet Johan Steengracht, kort voor zijn dood, Lammerenburg nog vastleggen
op een kaart, welke gemaakt werd door H.A. van Guldener. Die situatie bleef
tot 1795 in stand, het jaar waarin de buitenplaats grotendeels werd gesloopt.
7.ZICHT OP CHINEES TUINHUIS VAN
LAMMERENBURG DOOR JAN ARENDS IN 1772
Na de dood van Johan Steengracht in
1785 werd zijn zoon Nicolaas Steengracht (1754-1840) eigenaar van het buiten.
Kort hiervoor was diens echtgenote Johanna Petronella van der Poort gestorven.
In 1795 verhuisde Nicolaas Steengracht naar Den Haag en verkocht hij de
buitenplaats aan Leyn Franke, Laurens Verhage en Daniël Janse. Zij
lieten de buitenplaats grotendeels afbreken en verkochten de grond drie
jaar later aan een landman. Alleen de bijgebouwen op het voorterrein bleven
behouden en werden ingericht als zelfstandige boerderijen, welke samen met
de vijvers in de loop van de twintigste eeuw stuk voor stuk zijn verdwenen.
8. FRAGMENT KADASTRALE MINUUTPLAN
KOUDEKERKE SECTIE G 1811-1832
Slechts enkele foto's herinneren nog
aan de twee boerderijen die de naam Groot Lammerenburg kregen. Een van beide
schuren werd vanwege de bouwvallige staat waarin deze verkeerde in 1921
gesloopt. In 1935 werd Groot Lammerenburg ook nog getroffen door brand,
waarbij een deel van de oude gebouwen verloren ging en er nog een nieuwe
schuur achter de boerderij werd gebouwd. Ook de watertijd kwamen ze nog
door en zo bleven de laatste overblijfselen van de buitenplaats nog tot
1977 bestaan. De laatste bewoners van boerderij Groot Lammerenburg waren
Leunis en Marinus Aarnoutse. Hof Klein Lammerenburg werd bewoond door Piet
de Pagter.(4)
9. DE HOFSTEDE 'GROOT
LAMMERENBURG' OMSTREEKS 1900
10. DE HOFSTEDE 'GROOT
LAMMERENBURG' OP MAART 1977
11. FRAAIE GEVEL GROOT
LAMMERENBURG
Jaren later werd
op de plaats, waar ooit de fraaie buitenplaats zich bevond een nieuwe Vlissingse
woonwijk gebouwd welke z'n naam dankt aan de buitenplaats Lammerenburg.
Tot slot was er ook nog een boerderij genaamd Lammerenburg, gelegen in de
Zuidbeekseweg.
Deze werd begin 20e eeuw bewoond door Piet Kasse.
bronvermelding:
tekst: Sjoerd de Nooijer
afb. 1: speculum zelandiae ca 1650
afb. 2: muzeeum vlissingen
afb. 3: Jan Arends, 1772
afb. 4: atlas hattinga, deel 8, 1750
afb. 5: Jan Arends, 1772
afb. 6: Jan Arends, 1772
afb. 7: beeldbank GV FA6159
afb. 8: minuutplan G, 1811-1832
afb. 9: archief Jan Roose
afb.10: beeldbank GV FA6762
afb.11: beeldbank GV FA6763
geraadpleegde bronnen:
- Broeke, M. van den, Buitenplaatsen op Walcheren, leven en werk van Jan Arends, 1738-1805, Amersfoort, 2001
- Wijck, H.W.M. van der, Het Arkadisch Walcheren, getekend door Jan Arends, 1770-1790, Alphen aan den Rijn, 2001
- Elizabeth Kaboord van Vlaanderen
- Koninklijke Bibliotheek
- Gemeentearchief Vlissingen (GV)
- www.kranten.kb.nl
- www.zeeuwengezocht.nl
- www.watwaswaar.nl
toelichting afbeelding 2:
Portret van Cornelis Lampsins baron van Tobago (1600-1664), circa 1655 door anonieme schilder, foto & collectie: Zeeuws Maritiem muZEEum te Vlissingen.
voetnoot 1:
bron: Archief Rekenkamer van Zeeland D 69411, Transporten onroerend goed Walcheren (2) 1757-1805
